Ord. Prof. Cemil Bilsel (1878-1949)

Ord. Prof. Mehmet Cemil Bilsel, Cumhuriyet dönemi Türk devletler hukuku doktrininin kurucu isimlerinden; Ankara Hukuk Mektebi’nin kurucu dekanı, İstanbul Üniversitesi eski rektörü ve milletvekilidir.

1878’de Şam’da, Hacı Ahmet Kadri Bey ile Emine Hanım’ın oğlu olarak doğdu. Manastır Mekteb-i İdadisi’nden üstün derecelerle mezun oldu. 1898’de Hariciye Nezâreti Tercüme Odası’nda çalışmaya başladı; aynı yıllarda Mekteb-i Hukuk-ı Şahane’ye devam ederek 1903’te mezun oldu. 1908’den itibaren Darülfünun Hukuk Fakültesi’nde Hukuk-ı Düvel dersleri verdi.

Osmanlı döneminde Evkaf Nezareti’nde çeşitli idarî görevler üstlendi; 1915’te Selahaddin Eyyubi Külliyesi ve Kudüs Evkaf müdürlüklerinde bulundu, 1917’de Kudüs mutasarrıflığına vekâleten atandı. 1918’de Batum mutasarrıfı oldu. 1920’de Mekteb-i Mülkiye’de amme hukuku, 1921’de Darülfünun’da devletler hukuku müderrisliğine getirildi. Lozan sonrası Muhtelit Hakem Mahkemeleri’nde Türk hakemliği yaptı.

1925’te Ankara Hukuk Mektebi’nin (bugünkü Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi) kuruluşunda reis vekili olarak yer aldı ve kurumun ilk dekanı oldu. 1934–1943 yılları arasında İstanbul Üniversitesi rektörlüğünü yürüttü. Emeklilik öncesi Türk Devletler Hukuk Enstitüsü’nü kurdu; ardından Harp Akademisi’nde ders verdi.

1943 ara seçimlerinde CHP’den Samsun milletvekili seçildi; VIII. dönemde yeniden seçildi. 1945’te Birleşmiş Milletler Anayasası çalışmalarında görev aldı; Birleşmiş Milletler Türk Derneği’nin ilk başkanı oldu. 1948’de Toulouse Üniversitesi kendisine fahri hukuk doktorluğu verdi.

Başlıca eserleri arasında Kapitülasyon (1912), Cemiyet-i Akvam (1923), Lozan (2 cilt, 1933), Dünya Barış Buhranında Boğazlar (1939), Milletlerarası Hava Hukuku (1948) ve Devletler Hukuku çalışmaları yer alır. Fransızca ve Arapça bilirdi. 2 Eylül 1949’da Ankara’da kalp krizinden vefat etti; 4 Eylül’de Cebeci Asri Mezarlığı’na defnedildi.